Zamknij

Jedno miasto, wiele świątyń, obok siebie i razem

14:21, 14.12.2018 | Karol Głębocki
REKLAMA

Wysokie Mazowieckie jest dziś miastem, którego mieszkańcy wyznają jedną religię. Łatwo jest przez to zapomnieć, że na przestrzeni wieków miasteczko było domem dla wielu nacji, religii i kultur. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich w 1895 r. podawał, że miasto posiada kościół parafialny katolicki, cerkiew oraz 2 synagogi. Tuż przed wybuchem II wojny światowej były tu 2 bożnice, 1 synagoga, kościół parafialny i kościół filialny (dawna cerkiew).

Z zachowanych do czasów obecnych przybytków bożych najstarszą metrykę ma późnobarokowa cerkiew pounicka pw. Narodzenia Najświętszej Panny Marii z 1798 r., znajdująca przy ul. Długiej. Poprzednio stała w tym miejscu drewniana cerkiew prawosławna pw. św. św. Kosmy i Damiana, uposażona w momencie lokacji miasta. Po unii brzeskiej w 1596 r. prawosławni stali się unitami (kościół greckokatolicki), tych z kolei po 1875 r. władze carskie przepisały na nowo na prawosławie. Po ukazie wolnościowym w 1906 r. do cerkwi chodzili już niemal wyłącznie Rosjanie, a gdy ich zabrakło okupanci niemieccy urządził w niej magazyn zboża. Władze polskie umieściły z kolei w pustej cerkwi sprzęt strażacki, a w 1928 r. burmistrz miasta nakazał demontaż obiektu. Wśród mieszkańców zawrzało, protest poparł i miejscowy proboszcz - tak ostatecznie cerkiew stała się w 1929 r. kaplicą katolicką.

Cerkiew pw. Narodzenia N.M.P. Stan z 1918 r. (zbiory prywatne)
 

Kościołów katolickich w historii miasta było cztery. Pierwszy drewniany erygowano wraz z parafią w 1496 r. pw. św. Aleksandra, św. Jana Chrzciciela i Wszystkich. W żadnym ze znanych dokumentów nie ma informacji o pierwotnym usytuowaniu kościoła jak i o jego przeniesieniu. Pozwala to przypuszczać, że był zbudowany na tym samym miejscu co późniejsze (na przeciwległym w stosunku do zabudowy miejskiej brzegu rzeki) i na którym znajduje się do dziś. Najstarszy kościół został zniszczony i spalony w czasie "potopu szwedzkiego". Kolejny drewniany spłonął w 1772 r., więc ówczesny właściciel miasta, wystawił nowy, też jeszcze drewniany. Wreszcie w latach 1875-1878 zbudowano świątynię murowaną, w stylu eklektycznym i ta stoi do dziś.

Kościół parafialny pw. św. Jana Chrzciciela i Wszystkich Świętych 
Stan z końca lat 20-tych XX w. (zbiory prywatne).

 

Cennością architektoniczną była bożnica żydowska zbudowana w 1722 r. w rejonie ul. Zarzecznej, na południe od rynku. Drewniana z dachem z gontu, aż o trzech kondygnacjach. Z dwóch stron przylegały parterowe babińce dla wyznawczyń mojżeszowych. Bożnica należała do najpiękniejszych drewnianych zabytków na Podlasiu. Zygmunt Gloger podał ją jako przykład sztuki budowlanej z drewna, zaznaczając na rysunku piękne gzymsy okapowe, elementy ozdobne nad głównymi drzwiami oraz pazdur (mała iglica na szczycie) „w kształcie trzech naczyń stojących jedno na drugim”. Niestety, synagoga ta została rozebrana z powodu złego stanu technicznego w latach 70-tych XIX w. 

Stara bożnica z lat 1722-1874. 
(Gloger Z., Budownictwo drzewne i wyroby z drzewa w dawnej Polsce, 1907).

 

W okresie 1878-1886 wykonano i realizowano projekt nowej drewnianej bożnicy krytej gontem. Bejt Midrasz usytuowany był przy Rynku nr 33. Budowla posiadała następujące wymiary: 63 metry długości i 53,5 metra szerokości.

Synagoga (Bejt Midrasz). Stan z końca lat 20-tych w. (zbiory prywatne)
 

 

Pod koniec XIX w. wybudowano także synagogę murowaną. Był to raczej prosty obiekt, pokryty dwuspadowym dachem o zwiększonej kubaturze. Jego cechą charakterystyczną, podobnie jak innych bożnic murowanych wzniesionych w tym okresie na Podlasiu, były wysokie, półokrągło zakończone okna.

[Kamienie mówią]

 
(Karol Głębocki)
REKLAMA

Komentarze (5)

ivonaivona

6 4

Artykuł bardzo ciekawy i warto poszerzać wiedzę na ten temat, ale powstrzymałabym się od stwierdzenia, że w naszym mieście mieszkańcy wyznają tylko jedną religię, bo to nie prawda. Oczywiście większość to katolicy i chrześcijanie, ale pamiętajmy że nie wszyscy, a stwierdzeniami że wszyscy wyznają tę samą religię pogłębia się zamknięcie naszego miasta na odmienność religijną. 15:57, 14.12.2018

Odpowiedzi:0
Odpowiedz

pan niktpan nikt

2 4

"zamknięcie naszego miasta na odmienność religijną" to chyba pozytyw? 18:12, 14.12.2018

Odpowiedzi:0
Odpowiedz

Stefan Stefan

4 1

Chyba do artykułu wkradł się chochlik albo ja się pogubiłem była cerkiew grecko-unicka a w 1876 r. prawosławna pod wezwaniem Bogurodzicy w Wysokiem Mazowieckiem ? 18:19, 14.12.2018

Odpowiedzi:0
Odpowiedz

xxxxxx

4 0

Ślady naszej przeszłości jeszcze trochę widać na naszym cmentarzu parafialnym, onegdaj była na nim część prawosławna , katolicka i nieliczna protestancka.Obecnie ślady po protestanckim cmentarzu zostały zatarte zupełnie ( to ta część po lewej od wielkiej brzozy) , prawosławne pomniki osób ważnych w tamtej społeczności alei naszej parafii z racji użytych materiałów trwają , szkoda że niektóre pochyłe krzyże prawosławne już odpadają od pomników i nie ma komu ich naprawić. Tak na marginesie to warto porozmawiać o naszej kulturze cmentarnej bo to ciekawa sprawa. Nasz cmentarz jest nielicznym przykładem cmentarzy gdzie w znacznej części zniszczono groby dworskie. Gdzie indziej było to nie do pomyślenia. Ot taka myśl rekolekcyjna 21:39, 16.12.2018

Odpowiedzi:0
Odpowiedz

histhist

3 0

Jednolitość etniczna i religijna to cenna rzecz, najlepszym przykładem jest Francja. 23:16, 20.12.2018

Odpowiedzi:0
Odpowiedz

REKLAMA
© kurierwysmaz.pl | Prawa zastrzeżone